TEMA 26

 

DEMOSTRATIVOS

Temos tendencia na maioría das veces, por diferencialismo, a cambiar as vogais ou mesmo as palabras, coma xa vimos. Isto pasa cos PRONOMES e ADXECTIVOS DEMOSTRATIVOS, tamén.
Deste xeito escoitamos moitas veces: ISTE coche é meu, no canto de ESTE coche é meu. AQUILA rapaza está enferma por AQUELA rapaza está enferma. Aínda que hai zonas nas que se empregan. A normativa só admite as seguintes:

 
singular
plural
  masculino feminino neutro masculin feninino
PROXIMIDADE este esta isto estes estas
DIST. MEDIA ese esa iso eses esas
AFASTAMENTO aquel aquela aquilo aqueles aquelas

A forma ELO non se usa, hai que empregar ISO ou ISTO. Non se debe dicir: “ELO non está ben”. O correcto é dicir: “ISO non está ben”. ELO significa eslavón: unha cadea de ELOS. O pronome neutro “elo”, existiu na lingua antiga, pero foi substituído por outros pronomes, sobre todo polos demostrativos neutros. Aínda que é unha forma correcta caeu en desuso.
* As formas ISTE, ISE; ISTES, ISES ... existen en galego como variantes dialectais, e polo tanto non normativas.

ATENCIÓN AS CONTRACCIÓNS:

demostrativos ESTE
ESTA
ESE
ESA
AQUEL
AQUELA
ESTES
ESTAS
ESES
ESAS
AQUELES
AQUELAS
neutro ISTO ISO AQUILO      
DE deste
desta
disto
dese
desa
diso
daquel
daquela
daquilo
destes
destas
deses
desas
daqueles
daquelas
EN neste
nesta
nisto
nese
nesa
niso
naquel
naquela
naquilo
nestes
nestas
neses
nesas
naqueles
naquelas

- Os demostrativos ESTE, ESTA, ISTO. ESE, ESA, ISO. AQUEL, AQUELA, AQUILO. Contraen co indefinido OUTRO, cos seus respectivos plurais.

masculino
femenino
singular plural singular plural
estoutro
esoutro
aqueloutro
estoutros
esoutros
aqueloutros
estoutra
esoutra
aqueloutra
estoutras
esoutras
aqueloutras

- Vexamos as posibles contraccións ESTOUTRO, ESOUTRO, ESOUTRA, AQUELOUTRO, AQUELOUTRA. Ollo ós plurais: ESTOUTROS, AQUELOUTROS. Cos seus respectivos femininos. Só toma o “s” o segundo elemento.
- CONVÉN LEMBRAR que ESTOUTRO, ESOUTRO, AQUELOUTRO supoñen unha elección entre dous ou máis obxectos aínda que non estean expresos. Pois a elección pode estar implícita. Se digo: “AQUEL é mellor ca ESTOUTRO”, ou “Desexo AQUELOUTRO”, quedan aclarados os dous casos.

CONTRACCIÓNS CON “DE e “EN”
CON “DE”:
A) Este + de = DESTE. Esta + de = DESTA. Isto + de = DISTO
B) Ese + de = DESE. Esa + de = DESA. Iso + de = DISO.
C) Aquel + de = DAQUEL. Aquela + de = DAQUELA. Aquilo + de = DAQUILO. Cos consabidos plurais.

CON “EN”
A) Este + en = NESTE
B) Esa + en = NESA. Iso + en = NISO.
C) En + aquel = NAQUEL. En + aquela = NAQUELA.

* É aínda contraen estas preposicións, “DE” e “EN”, como: DESTOUTRO, NESTROUTRO, NAQUELOUTRO, cos seus respectivos femininos e plurais.
* OLLO: Hai que fuxir polo tanto de escribir e de pronunciar: (este outro, aqueles outros, de estes outros, en aqueles outros no canto dos correctos estoutros, aqueloutros, destoutros ou naqueloutros, erros moi comúns).

CASOS ESPECIAIS
1) AQUEL, amais de demostrativo, é un substantivo coa significación de “engado”, “xeito”, “oportunidade”, “gallo ou motivo”. Por exemplo: “Ramona ten un AQUEL que me engaiola”. “Chegou co gallo das vacacións do Nadal”.
2) “AQUELAR” é un verbo comodín. Cando non nos sae a palabra exacta botamos man de aquelar: Teño que ir o dentista a que me aquele (empaste) esta moa. Aquélame (arranxar) esta garabata.
3) A contracción DAQUELA equivale: a) Ó adverbio de tempo ENTÓN: “DAQUELA cando era pequeno non había tantos coches”. b) Tamén pode funcionar coma conxunción con equivalencia a “polo tanto”: Non estudaches DAQUELA non te queixes.
Repetimos: Debemos evitar: Iste coche é meu, no canto de Este coche é meu. Aquila rapaza está enferma por Aquela rapaza está enferma.
Sen embargo a forma “elo” non se usa, hai que empregar “iso” ou “isto”.

EXERCICIOS
Colocade nos exercicios pola mesma orde en que están as palabras:

1- A lingua de que trata ... libro ... a escribiu para o bacharelato?
[ESTE; QUEN)
2- Non fales con ... homes da vila, ... os coñece. (ESES; NINGUÉN )
3- Cando lía ... xornal vin que ... non estaba feito. (AQUEL; AQUILO )
4- Debuxou ... praza no centro porque non era ... cousa. (ESA ; CALQUERA)
5- Con ... asuntos tan bos que tes, non sei ... serán os resultados.
(ESTES; CALES)
6- Por ..., despois de te oír, cheguei á conclusión que ... me importa. (ISO, NADA ou REN.)
7- Xa che dixen ..., todas ... cousas pasaron sen dúbida así.
(ISTO; ESTAS)
8- Con ... teño motivos para non falar, non me faltan tamén con...
(AQUELOUTRA; AQUELOUTROS )
9- Toda ... xente que ves alá non son ... lugares da bisbarra.
(AQUELA; DESTES )
10- Non falarei ... con ninguén, xa que tampouco falei ... ocasión.
(DISTO; NAQUELA)
11- Non me meto ... cousas e tampouco ... que me contaches.
(NESAS; NAQUELAS)
12- Son mellores ... pero ... non son tampouco boas cando se alporizan. (ESTOUTROS; AQUELOUTRAS )
13- Hai tempo que non creo ..., xa estudarei ... teorías de que falas. (NISTO; ESOUTRAS)
14- Aínda non sei nada ..., se coñeces ... dimo dunha vez. (DAQUILO; ESTOUTROS)
15- Era eu pequeno ... cando me contaron ... que pasou na guerra.
(DAQUELA , AQUILO )
16- Falamos ... libros, que publicaban ... tempo, cando estudabamos. (DAQUELES, NAQUEL)
17- Co ... do suspenso, non quixo estudar por mais que o ... a que seguise. (AQUEL, “AQUELAMOS”)
18- Se non che colle ... maleta méteo ... que caberá. (NESA, NESTOUTRA)
19- Estando ... foise a luz e ... deille un bico que rexeitou.
(NESTAS, NESAS)
20- Aquela rapaza ten un ... que me engaiola, non podo dicir como é ... (“AQUEL”, ISO)