TEMA 5

 

Unha das posibles dúbidas con que nos podemos atopar na fala e na escrita é tocante o número dos nomes: o singular e o plural das palabras. E dicir cando nos referimos a un só ser (singular) ou a máis de un (plural). Todo plural queda reducido ós seguintes casos. Témolo moi resumido a continuación:

 

* Engaden ó singular:  -s, -is, -es, segundo os seguintes casos:

 

            a) á (vogal) + s = casa + s = casas; exame + s = exames; rei + s = reis; lei + s = leis; mariñeiro + s = mariñeiros; canguro  + s = canguros.

            b) ó "N" + s; irmán + s = irmáns; colchón + s = colchóns;  atún + s = atúns.

            c) Perden o "L" = is; Sempre en palabras agudas: semana (l) + is = semanais; carave (l) + is = caraveis; azu (l) + is = azuis; cadri (l) + s = cadrís; pape(l) + is = papeis.

            d) Conservan o "L" + es: Cando non son agudas ou son monosílabas: fértil + es = fértiles; pel + es = peles; val + es = vales; mel + es = meles; ril + es = riles.

            e) Se rematan en calquera outra consoante: "R", ou "Z", ou "M" ou "S", mantéñena, + "ES", ó singular: xantar + es = xantares; flor + es = flores; rapaz + es = rapaces; noz + es = noces; marqués + es = marqueses.

 

            EXERCICIO

 

As seguintes palabras saíron nesta lección. Un bo exercicio é repasalas:

 

1- casas, exames. 2- reis, leis. 3- mariñeiros, canguros. 4- irmáns, colchóns, riles 5- atúns, israelís, pés. 6- semanais, caraveis, azuis, verderolos, cadrís, papeis. 7- fértiles, animais, peles, vales, meles. 8- xantares, flores, rapaces, noces, marqueses. 9- luns, norte, lecer. 10- miolo. 11- nupcias, cirolas, exequias. 12- cóxegas, miolos.

 

            Reparade nestes plurais: 13- farois, útiles. 14- tules. 15- pinceis, mares. 16- álbumes (1), actrices. 17- funís, cadrís. 18- catedrais. 19- calores. 20- garda civís, fósiles. 21- carteis, especiais.

 

(1)     Para que vexades a anarquía a que nos teñen acostumados. Topamos no “Dicionario Xerais” (1990) isto: “Observación: O seu plural é álbumes”. Hoxe, no “Dicionario da Real Academia Galega” (1997) aparece así: (pl. Álbums)”. Quen os entende?   

(2)      

            Colocade nos espazos baleiros e pola mesma orde en que están numeradas, as anteriores palabras xa cos seus plurais. Veredes como vos será moi doado:

 

1- As ... reciben ... periódicos da sanidade, así coma as cetarias, onde hai     centolas e lumbrigantes.

2- Os ... tamén observan as ... e non toman nécoras nin percebes en veda.

3- Os ... viron moitos ... en Australia; viñeron cargados de c, gambas  e lagostinos.

4- Os meus ... dormen nuns ... moi duros e non aguantan dos .... , despois festéxano con croques e ameixas.

5- Mercamos ... ós ... que estaban no porto cos ... descalzos; vendían tamén     caixas de camaróns.

6- Nas feiras ... venden .../... Ó meu avó dóenlle os ... cando      revolve os seus ...

7- As terras ... alimentan ós ... Dan boas ... nos seus ... Abundan nestes todo tipo de ...

8- Aqueles grandes ... coas mesas cheas de ... e de ... que comían as ... dos     ...

9- Os ..., meus pais ían de vacacións cara o ... porque tiñan moito ...    aproveitaban para saborear as navallas e longueiróns.

10- O ... do pan engorda tanto coma a codia. Non se debe abusar tampouco do      marisco.

11- Cando o invitaban ás ... sempre lle caían as ... ; nas ... pasáballe o       mesmo.

12- Fixéronlle moitas ..., nisto caeu e saíanlle os ... da cabeza.

13- Antes había ... nas rúas, eran moi ... sobre todo de noite.

14- As princesas e as que non o son visten con ...

15- Pintaron cos ... máis finos os ... de azul. Tamén pintaron vieiras,          chirlas e caramuxos.

16- Naqueles ... había moitas fotos das ...

17- Usamos os ... para verter líquidos nas botellas. Dóennos os ... ó facelo.

18- Galicia ten ... fermosas, entre outras cousas.

19- As ... da primavera non che son nada boas. As de verán tampouco, ás veces.

20- Os ... coidaban os ... topados nas escavacións.

21- Aqueles ... facían propaganda nas festas ... da vila.

 

CONVÉN LEMBRAR:

 

            a) Teñen o singular ou plural segundo poidan levar ou non os artigos en singular ou plural: o luns, os luns e demais días da semana; lecer: tempo libre, non ten plural; miolo en singular ten significado distinto que se fose en plural, miolos: O miolo, miga do pan. Miolos=cerebro.

            b) Pero só se usan en plural: as nupcias, as cirolas, as exequias, as cóxegas, os miolos, as tebras, os víveres.

            c) Só en singular: sílex, valor, oeste, virus, tórax.

            d) Plural das palabras compostas:

·       Cando non están soldadas van as dúas en plural: cámaras escuras.

·       Cando están soldadas fan o plural tal como o faría o último elemento se fose só: chuchamel/chuchameles; ollomol/ollomoles; parasol/parasoles; a segunda leva o morfema de número.

·       Cando levan no medio unha preposición a primeira leva o morfema de número: pitas do monte, dentes de can, cadelas de frade.

 

APRENDE: Hai nomes que só se usan en plural: as tebras, os anteollos, os prismáticos, as tenaces, os víveres, os alicates.

 

EXPLICA o significado das seguintes palabras compostas: sapoconcho, bulebule, beiramar, fervellasverzas, vichelocrego, paporrubio.

 

SUBLIÑA os nomes que teñen a mesma forma para o singular e o plural: lapis, xudeus, venres, oasis, paraugas, bens, cutes, irmáns.

 

INTERESANTE.- Os nomes propios só admiten plurais cando pasan a utilizarse como adxectivos, referíndose a toda unha familia (os Andrades). Cando son usados metonimicamente (teño tres Laxeiros). Ou ben como cualificativo atribuíndo ós individuos as calidades da persoa portadora do nome propio (houbo poucos Castelaos).