XOÁN ABELEIRA No ano 1992, a Colección Tediria de Málaga publicou douscentos exemplares dunha Muestra Mínima de Uxío Novoneyra. Unha breve escolma do autor d’Os Eidos seleccionada e traducida, moi axeitadamente, por Julio Calviño. O exemplar que eu custodio cas miña non me pertence: Novoneyra regaloullo dedicado “ó meu bo curmán, Manuel Neira, A Coruña, marzo de 1995”. E iste, á súa vez, nun acto de incrible xenerosidade, cedeullo á poeta Olga Novo, xunto con outros recordos de inestimable valor documental, cando ela escribiu Uxío Novononeyra: Lingua Loaira, o ensaio co que gañou o XVIII Premio Literario Ánxel Fole. No libro, amais da dedicatoria, pode verse, coa fermosa e característica letra do poeta, un dos seus versos máis célebres (“Nunca eu fun como te amo”), escrito ou, máis ben, pintado xusto ó son da anteportada que reproduce ise mesmo “poema visual” estilo kanji (a arte da caligrafía chinesa). A frase “Pranto polo Ché” aparece enriba do título en castelán do “Llanto por el Ché: Elegía instantánea a Ernesto Guevara”, e, su a data exacta do poema, “10 noche, 10/10/67”, a confirmación desta, “Outono 1967”. Nas dúas páxinas seguintes lemos “Letanía de Galicia”, enriba do poema que no libro aparece sen o título, e, ó final, outra vez a data, “1968”. Su a versión do poema que comeza “Cuerpo ingenuo”, Novoneyra escribiu o principio orixinal, en galego: “Corpo inxel/ Ollos ceguiños de coor” (ou “de cor”, no senso, pouco empregado pero do que eu gusto tanto, dise termo masculino, homógrafo do feminino “cor=color”). E o mesmo fixo no poema dedicado “A Elba”, a súa dona, só que aí subliñou o título cunha sorte de lazo cordial.  
Sinte diso, e amais de corrixir algunha palabra e algunha gralla que outra, Novoneyra debuxou unha flor xenando a ras de terra na penúltima páxina do libro. Unha flor-espiral, diría eu. Unha flor-runa. Algo, en fin, que transmite a mesma forza, o mesmo pulo propio dos seus versos.
Mais, pra min, o máis destacable desta pequena xoia bibliográfica é a “Autopoética” que a abre, e que, escrita, loxicamente en castelán, prós lectores españois, di así:
“Escribe como si nada estuviera escrito y que las palabras no tapen el silencio fue propósito en Os Eidos, obrando lentamente al amparo de las presencias de la Naturaleza Tierra como si el tiempo del poeta también fuera infinito.
Y no escribas nada que puedas callar fue el lema de las Elexías.
Después de estos dos libros dejé de ser tan riguroso en la presión sobre el texto poético, aunque seguía vuelto todo hacia la palabra, en una expectativa tal como si ella pudiera ir más allá aún de la propia conciencia y memoria, y como si esa búsqueda y esa pasión órfica fuesen el más alto destino. Yendo y viniendo entre el profundo pasado oral, la escritura histórica y la vanguardia. Lo que permaneció constante fue esa voluntad de claridad y síntesis que se revela aún en textos ya no tan desnudos como los de juventud. Igualmente prosigue abierta la posibilidad de epifanía y aquella primera promesa al pájaro de la noche: El canto que nunca tuviste en el bosque.”

NOTA: Cando un mestre aprende así, un cala, abofé. Mais non quero rematar esta columna sen anunciar dúas boas novas relacionadas con Novoneyra, quen, como saben vostedes, será o protagonista do vindeiro Día das Letras Galegas. Unha é que o meu colega Nacho Fernández, excelente poeta e tradutor de orixe galega, está a preparar unha versión ó castelán d’Os Eidos. E a outra que, dende o xoves 26 ata o sábado 28 desta semana, terá lugar, no Edificio de Servizos Múltiples, o XV Seminario de Historia de Culleredo, coordinado polo historiador Carlos Pereira e consagrado iste ano ó xenio d’O Courel. Seminario, de certo, aberto á toda xente que queira apuntarse a il, e no que participarán, amais da bailarina Branca Novoneyra, outras e outros persoeiros da nosa cultura.