O cancro de mama, nunha mostra sen estereotipos e con perspectiva de xénero na Coruña: "Son fotos moi duras, pero moi necesarias"

"Non estamos afeitos a ver estas cicatrices. Está todo como escondido, polo valor tan estético que o mundo lle dá ao peito das mulleres. De feito, todas as protagonistas deste proxecto falan desa presión tan brutal", reflexiona Diana Fajardo, a fotógrafa documentalista que está detrás de Virando o rosa, unha mostra que dá voz, en primeira persoa, a mulleres que foron diagnosticadas de cancro de mama, rompendo estereotipos e xerando espazos de diálogo desde unha perspectiva de xénero. 

Composta por trece historias -con 23 fotografías expostas-, é o proxecto gañador do último Premio Luísa Villalta pola igualdade, impulsado pola Deputación da Coruña, que inclúe tamén un libro -elaborado xunto á xornalista Dolores Vázquez-, co mesmo número de historias, no que se comparten un total de 40 imaxes. «Son fotos moi duras, pero moi necesarias», resalta a autora das instantáneas, que, desde este xoves (18.00 horas), exhibiranse na Sala Municipal de Exposicións Salvador de Madariaga (R/ Durán Loriga, 10).

'Virando o rosa': O cancro de mama, nunha exposición sen estereotipos e con perspectiva de xénero na Coruña

Ver galería

“O xerme deste traballo fotográfico é o caso dunha amiga que, fai máis de dez anos, tivo cancro de mama. Tras facerlle unha mastectomía, a ela reconstruíronlle un peito cun implante e, para igualarllo un pouco, reducíronlle o peito san. A ela non lle contaron nada disto, pero cando che fan unha redución mamaria, se no futuro queres aleitar un bebé, vas ter moitas dificultades, porque córtanche uns condutos, pero isto non cho contan. Tempo despois, cando a miña amiga foi nai, aos 35 anos, atopouse con que non podía dar lactancia exclusiva por culpa dun tema estético, como fora poñerlle unha prótese que, ademais, no seu caso, non lle funcionou", explica Diana Fajardo, sobre o "caso cero" dun proxecto cuxo "proceso de creación" foi "moi duro, moi doloroso", aínda que tamén enriquecedor.

"Algunhas das protagonistas das fotografías xa pasaron a enfermidade, outras aínda están cos tratamentos, fastidiadas... Pero todas teñen unha actitude ante a vida moi boa. Aprendín moitísimo delas. Por iso digo que o proceso de creación de Virando o rosa foi moi bonito e moi duro á vez", considera a fotógrafa documentalista, quen fai fincapé en que as protagonistas da mostra "foron moi xenerosas", tanto "á hora de contar as súas historias", como "poñendo os seus corpos". "Todo o que sae é porque elas querían: non todas están espidas, nin todas teñen cicatrices nin foron operadas… Pero eu penso que todas son fotos con moita dignidade e moita elegancia. Son fotos moi duras, pero moi necesarias”, destaca.

"Non estamos afeitos a ver estas cicatrices. Está todo como escondido, polo valor tan estético que o mundo lle dá ao peito das mulleres. De feito, todas as protagonistas deste proxecto falan desa presión tan brutal», reflexiona Diana Fajardo

Iria Taibo é o "caso cero" cuxa historia deu lugar a Virando o rosa, e tamén é a protagonista da fotografía que ilustra o cartel da exposición. “Diana e máis eu coñecémonos desde fai anos, porque fun alumna súa de fotografía. Ela sabía a miña historia e, cando quedei embarazada, suxeriume facer unha sesión fotográfica, tanto polo embarazo como coa cuestión do cancro. Hai anos, tiveron que quitarme a prótese que me puxeran nun dos peitos. Ademais, polo proceso propio desa parte estética da que se fala no libro, esa zona quedoume un pouco metida para dentro. Cando Diana o viu, quería facer unhas fotografías disto e, a partir de aí, foi cando comezamos a falar deste proxecto”, explica Iria, quen asegura que, cando lle fixeron a redución da mama sa para igualarlla á prótese "non era consciente de que iso podía afectar a unha futura lactación".

"Eu creo que todo ese esforzo que se fai nas cirurxías de reconstrución, que tamén lle custan diñeiro ao Sergas, debería ir encamiñado a axudarnos ás mulleres a sentir que, sen unha mama, pódese vivir igual e non pasa nada", subliña Iria Taibo

"Eu quería tentar dar lactación exclusiva, pero non puido ser por iso", lamenta, antes de asegurar que, no momento en que lle tiveron que retirar a prótese foi cando se decatou de que, "verdadeiramente, pasara por moitas operacións de estética cando, en realidade, non o precisaba". "Por aí ven o meu discurso no libro de Diana e Dolores. Eu creo que todo ese esforzo que se fai nas cirurxías de reconstrución, que tamén lle custan diñeiro ao Sergas, debería ir encamiñado a axudarnos ás mulleres a sentir que, sen unha mama, pódese vivir igual e non pasa nada. O problema é o cancro, que a min xa mo quitaron e estou ben. Pero esa parte estética si recoñezo que me deixou máis secuelas. Deume moito para pensar, e espero que, cos anos, isto cambiase, aínda que penso que hai moito por facer", subliña.

Discursos que "non axudan"

"Esa parte na que miras o espello e non te recoñeces... -prosegue-. Penso que hai unha parte do sistema sanitario que debería traballar tamén para iso: para normalizar que che falta un peito. Se perdes unha man por un accidente, non che van suxerir que poñas unha prótese que non sexa funcional simplemente por estética. O problema é que as mulleres parece que temos que ter os dous peitos para funcionar. Para seguir sendo mulleres. E esta idea é realmente perigosa, porque non axuda á túa recuperación, igual que tampouco o fai dicir que somos 'guerreiras', 'loitadoras', etc., etc. Son discursos non axudan", sinala.

Concorda con ela Conchi Gómez, quen chegou ao proxecto de Diana Fajardo "por mediación dunha profesora de ioga". "A min diagnosticáronme en 2019, déronme quimioterapia ao principio (porque o cancro saíra da mama e estaba xa nos ganglios) e operáronme en xaneiro, xusto antes da pandemia. No meu caso, sempre o levei ben", asegura Conchi, quen, aínda así, recoñece que o que a ela máis lle afectou foi "o impacto físico da quimio". "Durante ese tratamento, cáeseche o pelo. E, aínda que pode parecer banal, cando ves que a situación da enfermidade vai mellorando, e veste sen pelo... A min iso si me afecta, porque hai un momento en que non che recoñeces no espello. Doutra banda, está o tema tamén de que a xente che quere axudar, e todo o mundo diche: ‘Iso non importa’. E eu entendo que o din coa mellor intención pero, ao final, trastórnache todo", expón.

Os efectos secundarios da 'quimio'

Conta Conchi que, "despois de pasar por quimio, cirurxía e radioterapia", durante uns anos estivo "con medicación hormonal". "Vai pasando o tempo, as revisións van saíndo ben e afaste, aínda que estás como nunha calma tensa... Ata que, en setembro de 2023, nunha revisión normal, aparéceume metástase nos ósos. Aí comecei con tratamento outra vez, e o certo é que o estaba levando moi ben, pero, hai dous meses, empecei de novo con quimio, e os seus efectos secundarios, e iso si que me está tocando máis, porque me mingua a calidade de vida", destaca, antes de apuntar:

"Chegas ao hospital, e dinche: 'Imos a dar quimio…'. Para salvarche, tes que pasar por iso, e é o que hai. Con todo, creo que debería poñerse máis o foco, e destinarse máis recursos tamén, á parte emocional porque, durante os tratamentos, cambias totalmente. Non te recoñeces", sinala Conchi Gómez

"Chegas ao hospital, e dinche: 'Imos dar quimio…'. Para salvarte, tes que pasar por iso, e é o que hai. Con todo, creo que debería poñerse máis o foco (e destinarse máis recursos tamén) á parte emocional porque, durante os tratamentos, cambias totalmente. Non te recoñeces. No meu caso, sinto que, cando mellor estou animicamente, levo moitísimo mellor a miña enfermidade. Si é verdade que o baixón que teño agora non o tiven durante estes seis anos. Sempre fun moi positiva, pero tamén esa maneira que teñen moitas persoas de visibilizalo en redes… Con termos como ‘guerreira’, ‘loitadora’… Esas cousas, polo menos a min… Ninguén elixe pasar por isto. Que vas facer? Non loitar? Pois haberá xente que decida facer iso, e quedar na casa. Eu sempre seguín facendo a miña vida saíndo, viaxando… Sempre dentro das miñas posibilidades. E, canto máis o facía, mellor me sentía. É como unha balanza”, conclúe.

Suscríbete para seguir leyendo