El Corufest reivindica en una muestra a Trini Falcés, la mujer trans de A Coruña que marchó en el primer Orgullo LGBTI de España

La Casa Museo Casares Quiroga de A Coruña se convierte desde este miércoles en una de las sedes del Corufest en su edición de 2026, gracias a la exposición Maricones y travestis a la calle. La muestra, comisariada por el artista Sergio Marey, reivindica y plasma la vida de la activista trans y prostituta Trini Falcés, coruñesa de nacimiento e icono LGTBI por su participación en la primera movilización del Orgullo en Barcelona, en 1977. La exposición sobre la memoria de Trini se inaugurará a las 19.00 horas de este miércoles y podrá visitarse hasta el 31 de mayo.

"A idea desta exposición procede do encargo do Corufest a partir da mostra e o libro que realicei sobre Trini para a Deputación da Coruña. Cheguei a ela a través dese encargo e convertiuse nunha referencia cultural, tamén da memoria queer da Coruña, de Galicia e do estado español. Trini foi unha activista ata o final da súa vida, cando volveu vivir á súa cidade natal, e estivo presente nos Orgullos que se organizaron na cidade. Faleceu en 2022, antes da homenaxe", expone Marey.

La muestra se articula a través de réplicas de pancartas que Trini Falcés sostuvo en diversas marchas por la igualdad LGTBI y los mensajes grabados en ellas. Cada una se acompaña de un texto acerca de un tema crucial en la vida de la activista, como las penas de cárcel o la migración forzosa por su identidad, o como Marey lo expresa, "sexilio". En diferentes puntos se acumulan documentos y pertenencias de Falcés, como imágenes o joyería, que se acumulan junto a ladrillos grabados con cianotipia, realizados por el comisario. "Os ladrillos representan un obxecto de violencia e de mobilización, típico destas manifestacións. Quixen engadir imaxes reais nas que se ve a Trini suxeitando pancartas. A sensación que xera é a dun recordo que se esquece, por iso na última sala hai unha pila das súas pertenzas, como se fosen escombros", señala Marey.

"A presenza de Trini Falcés na primeira marcha do Orgullo LGTBI en Barcelona no ano 1977 non é casual. Esta muller era militante, involucrábase nas asociacións coordinadoras do colectivo e facía parte da organización. Foi cabeza de loita, estivo en primeira fila. Rodeábase de grandes amigos, relevantes figuras do movemento pola liberdade sexual, como Nazario ou Ocaña. Xa en democracia, ela contactou co goberno de Aragón solicitando percibir unha pensión digna e xusta polo traballo desenvolvido, e tamén como víctima da dictadura franquista pola súa identidade trans. Esta mostra é un exercicio de xustiza histórica", especifica el comisario.

El título de la exposición se extrae precisamente de uno de los gritos en esa primera marcha del Orgullo LGBTI. Como recuerda Marey, cuando la movilización tomó la calle, la policía no tardó en cargar contra las primeras filas de la marcha. En esas posiciones se habían situado "los perfiles más aceptables" para que calase el mensaje. Cuando estos rompieron filas, las travestis y las prostitutas trans asumieron la primera posición para poner el cuerpo. En ese momento, Trini Falcés pronunció una frase que impregna toda la muestra en la Casa Museo Casares Quiroga: "Total, nosotras ya estamos muertas".

Para Marey, vidas como la de Trini Falcés permanecen fuera "de arquivos, institucións e narrativas hexemónicas" a la hora de hablar de la Transición, la memoria democrática o la reivindicación de modelos, al tratarse de "legado complexo". "A historia de Trini non é só pasado, é presente e, sobre todo, é futuro", resuelve.

El vínculo de Trini Falcés con A Coruña

La línea vital de Falcés comienza en A Coruña, en 1942, y pronto se desplaza a Sevilla, a Aragón y, finalmente, a Barcelona, a donde llegó con 16 años. En la ciudad condal descubrió la vida nocturna de los cabarets, las prostitutas transexuales y el espectáculo que sucedía en paralelo a la dictadura. En ese punto, tomó la decisión de comenzar su transición a mujer. Sin embargo, su identidad de género ya había sido mutilada con anterioridad, como explica el comisario de Maricones y travestis a la calle.

"Trini Falcés foi un bebé roubado. Naceu e un policía franquista captouna sen chegar a coñecer a súa nai. O caso é que ela naceu como unha persoa intersexual, con xenitales fóra do esquema feminino ou masculino. Foi constantemente expulsada dos espazos nos que entraba. O seu pai decidiu socializala como un home, un rapaz, e forzouna a realizar a mili. Na etapa de crecemento o seu corpo experimantaba cambios, como o crecemento dos peitos. Xa logo en Barcelona decidiu transicionar a muller. Foi detida en varias ocasións e estivo no cárcere, en prisións como a de Badaxoz, e tamén nos campos de concentración e reeducación para homosexuais e persoas trans, como o de Huelva. Cando volveu á Coruña, Trini reencontrouse ca súa cidade e coa súa nai biolóxica, que a aceptou", explica Marey.

Suscríbete para seguir leyendo