“Abarrote no Parrote” e “a bufar a Garás”, as expresións que constrúen o "universo coruñento"

Palavea, O Parrote, Monte Alto… A tradición oral é fundamental na riqueza cultural galega e, no caso da Coruña, moitos dos seus refráns, expresións e cantigas falan das súas rutinas e dos seus barrios. Grazas ás manifestacións orais transmitidas de xeración en xeración, a día de hoxe pódese coñecer a transformación da cidade. O músico e escritor Xurxo Souto fala de “universo coruñento”, entendido como a manifestación cultural e popular da Coruña.

“Abarrote no Parrote” é unha das expresións máis coñecidas da cidade. Este dito emprégase como símil de riqueza, xa que antes de que existise o dique esta era unha das principais zonas onde se mariscaba, aínda que outros vinculan esta frase a que a praia do Parrote (ao carón do Hotel Finisterre) sempre estaba chea de xente.

O filólogo, investigador, experto en toponimia e creador de contido en galego Iván Méndez (@echeoquehai) tamén resalta expresións como “a bufar a Garás”. Segundo Méndez, esta era unha versión coruñesa do “a chorar a Cangas” que fai referencia ao antigo barrio mariñeiro de Garás, na actual avenida de Linares Rivas.

Outro refrán cunha historia interesante é: “O que pasou a marola, pasou a mar toda”, empregado sobre todo no ámbito mariño. A Marola é un pequeno illote situado na confluencia das rías da Coruña, Ferrol e Betanzos fronte á costa de Dexo-Serantes, no municipio de Oleiros. Por mor das súas correntes, trátase dunha zona perigosa, polo que a expresión significaba que se cruzabas a Marola xa eras considerado un bo mariñeiro.

“A Cruña, arrabuña” tamén é unha frase moi popular. “Cando a xente viña das aldeas ao médico na Coruña dicían esta expresión, xa que significaba gastar diñeiro, aínda que tamén pode entenderse como que a cidade ten poder¨, explicaba Souto. O director tamén lembra uns versos que fan referencia a zonas emblemáticas da cidade como o barrio de Monte Alto ou San Amaro: “A Torre, o talego, Papagaio, cemiterio. Viva a tribu dos choqueiros. Pra tomar o baño, club de San Amaro. Neno son de Monte Alto!”.

Ademais, autores como Xosé Manuel Sánchez Rei permiten unha aproximación, coas súas obras recompilatorias, á antiga vida dos coruñeses. O escritor galego recolleu na súa obra Cantar na Coruña: cancioneiro coruñés dos séculos XVIII e XIX cantares populares que falaban da comarca. Un deles é “Adiós as ostras d’o Burgo / e as ostras d’o Pasaxe / a Virxe de Pastoriza / nos dé a todos bo viaje”, unha estrofa recompilada orixinalmente polo escritor José Pérez Ballesteros na súa obra Cancionero popular gallego (1886) que fai referencia a antiga fama que tiñan as ostras da ría do Burgo.

Outros versos recollidos na obra de Sánchez Rei fan referencia a barrios como Palavea: “A aldea de Palavea / de lonxe parece vila; / ten corredoira na entrada e un souto sen saída”. Tamén hai estrofas que amosan os cambios toponímicos da cidade. Un claro exemplo é o da rúa Real, que tivo diferentes denominacións durante o século XIX: “A Rúa Real da Cruña / xa non se chama Real, / que se chama de Acevedo / e o Cantón do Xeneral”. Moitas destas cantigas tamén foron recollidas por Ivan Méndez nun mapa interactivo que facilita o percorrido polas cidades galegas a través dos seus cancioneiros populares.

A tradición oral permite coñecer a historia das cidades e a evolución dos barrios. Neste caso, todos os refráns, cantares e versos recompilados permiten construir o “universo coruñento” do que falaba Xurxo Souto. Ben é certo que as expresións son subxectivas, pois xorden moitas veces de vivencias persoais, mais é precisamente isto o que axuda a formar unha identidade común, unha “identidade coruña”.

Suscríbete para seguir leyendo