Chove do revés

A choiva en Santiago de Compostela non é un fenómeno meteorolóxico, senón unha categoría do espírito, unha linguaxe coa que a cidade se comunica coas súas pedras. Porén, existen momentos nos que a física claudica ante a maxia ou o temporal, e a auga decide desobedecer a gravidade. Definiuno con precisión de politólogo e alma de observador Xosé Luís Barreiro Rivas nun encontro recente: «No Obradoiro chove do revés».

Esta afirmación, compartida entre manteis, transcende a anécdota para converterse nunha metáfora da Galicia que se rebela contra o previsible. Na Praza do Obradoiro, cando o vento «Nortés» («vento do Norte») se encaixa entre as fachadas dos Pazos de Raxoi e Xelmírez e a Catedral, a auga non cae, senón que ascende en remuíños, ou avanza nunha horizontalidade que desafía ao paraugas máis recio. É o triunfo do inesperado sobre o cotián.

Etimoloxicamente, a «choiva» chéganos do latín «pluvia», pero este fenómeno do «revés» —do latín «reversus»— implica unha volta atrás, unha inversión da orde. En galego, dicir que «chove do revés» ou «chove para arriba» é invocar o «adynaton» (unha figura retórica de pensamento consistente en esaxerar unha imposibilidade ata tal extremo que subliña a imposibilidade absoluta dun feito. Como forma extrema de hipérbole, utilízase para indicar que algo nunca sucederá, a miúdo expresado mediante frases como «cando os porcos voen» ou «preferiría que me medre barba na palma da man»). É a expresión máxima da nosa «retranca» usada para sinalar que o mundo, ou polo menos a nosa realidade inmediata, perdeu o sentido común.

A nosa terra posúe un glosario case infinito para a auga caída. Teño localizados ata 142 termos nos dicionarios temáticos que elaborei ao longo de máis de corenta anos, algúns aquí se expoñen:

Choiva miúda, chuvisca ou persistente: Abundan as variantes para o «orballo»: «babuña», «babuxa», «barbaña», «barbuña», «barbuza», «barrallar», «barrufa», «barruñeira», «barruzo», «breca», «chuvisca», «froallo», «lapiñeira», «mexadeira», «mocalleira», «morriña», «patiñeira», «poalla», «poalleira», «zarzallo», «marmaña», «marmuceira», «marmuxa», «mirisqueira», «patañeira», «pinguenexar», «pulpizar», «choviscallar».

Choiva forte, súbita ou torrencial: Desde o golpe de auga breve ata a inundación: «ballón», «balloada», «bátega», «bategada», «bátiga», «chaparrada», «chuvascada», «chuvasco», «chuvieira», «decembrar» (chover como en decembro), «dioivo» (o diluvio), «doira», «doiro», «enxurrada», «torboada», «torbón», «treboada», «trebón», «tromba», «treixada», «cebra», «cebrina», «cifra», «ciobra», «ciebra», «zarracina».

Formas de caer ou saltar a auga: «Aballoar» (correr pola terra), «abocar» (desembocar), «augacento», «batuxar» (golpear a auga), «chapicar», «chapinar», «choupar», «escaldrufar», «xurrar» (manar).

Néboas que mollan: «Brétema», «calixe», «cegoña», «fuscallo», «mera», «nebra», «neboeira», «parruma», «pingadeira».

Pero a choiva que sobe, esa que nace do chan de granito para mollar a cara do camiñante, pertence a unha categoría superior. É unha choiva literaria, case «cunqueiriana». Don Álvaro xa advertía que a realidade galega necesita da mirada fantástica para ser comprendida.

Cando no Obradoiro a choiva viaxa cara ao ceo, lémbranos que Galicia é un lugar onde as leis naturais son negociables. É nesa anomalía, nese caos líquido que ascende, onde o cronista atopa a solidez da palabra. Se o mundo decide xirar en sentido contrario, sempre nos quedará o refuxio da memoria e a capacidade de asombro ante unha praza que, de vez en cando, decide que o ceo debe estar no chan.

Suscríbete para seguir leyendo