Saltar al contenido principalSaltar al pie de página

Hemos avanzado pero queda mucho aún

Xosé Ramón Girón Presidente de Saúde Mental Feafes GaliciaUsuarios de APEM *Nota conjunta de personas usuarias de los centros de rehabilitación psicosocial y laboral de APEM (Asociación Pro Enfermos Mentales) en A Coruña

O dereito á saúde mental universal, consagrado este ano como lema do Día Mundial da Saúde Mental, é un extraordinario motivo para reflexionar un día máis sobre esta realidade.

Hemos avanzado pero queda mucho aún

Hemos avanzado pero queda mucho aún / Xosé Ramón Girón Presidente de Saúde Mental Feafes GaliciaUsuarios de APEM *Nota conjunta de personas usuarias de los centros de rehabilitación psicosocial y laboral de APEM (Asociación Pro Enfermos Mentales) en A Coruña

Saúde Mental Feafes Galicia conforma, dende finais do pasado século, un proxecto auto-organizado de familiares, persoas achegadas e persoas que conviven día a día cos problemas de saúde mental. Nós sabemos que superar a irrupción dos trastornos mentais nas nosas vidas require da axuda mutua e da posta en marcha de servizos e programas que, tras o diagnostico e no seu caso tratamento como primeiro paso, permitan recuperar e recuperarnos de situacións vitais que poden chegar a seren catastróficas tanto para as persoas como para o seu entorno.

Esta recuperación esixe traballar en todo aquelo que tras a estabilización, ás veces precaria, permita restaurar nas persoas o seu sentido de dignidade, respecto, autoestima e cidadanía. Catro palabras que conforman todo un universo de necesidades e que requiren de instrumentos para facelas posible.

Cando a finais de século, o concepto da psiquiatría comunitaria aséntase no sistema asistencial de saúde mental, decídese que o instrumento adecuado serían as asociacións de familiares. Deste xeito impleméntase unha rede de servizos cunha visión xa integral nese momento, nos que se realizan rehabilitación psicosocial e laboral e que se integran na Consellería de Sanidade como centros de carácter sanitario, constituídos como dispositivos de apoio social comunitario.

Non obstante, dende os primeiros anos de traballo, fomos plenamente conscientes de que os hospitais, o persoal médico e os medicamentos eran insuficientes para cubrir as necesidades que día a día demandaban as persoas con problemas de saúde mental.

A necesidade de vivenda como dereito básico ou de praza nunha residencia específica cando así o requiría a persoa, puxo en marcha unha rede espallada por toda a comunidade autónoma de pisos compartidos e residencias.

Poder traballar, e se era posible facelo nunha empresa ordinaria, constituíuse como un dos mellores estabilizadores da persoa, pois permite cambiar o rol de persoa enferma polo de persoa traballadora. Neste senso, xestionamos unha rede de emprego única en España que no ano 2022 logrou 1.134 contratos laborais para persoas con problemas de saúde mental.

Información e asesoramento, traballo con persoas en especial risco de exclusión social, actividades de lecer e deportes, asesoría xurídica, atención no rural, centros ocupacionais, centros especiais de emprego, centros de día, e toda unha enorme variedade de programas, completan unha rede de apoios que abordan todas as facetas da persoa dun xeito integral.

Por outra banda, non debemos esquecer a defensa dos dereitos do noso colectivo, a superación dos prexuízos sociais e a visibilización normalizada dos problemas de saúde mental, inquedanzas sempre presentes en calquera acción encamiñada a mellorar a calidade de vida destas persoas.

Non quero rematar sen facer unha última reflexión. É evidente que hoxe en día a saúde mental é un problema global da sociedade, e por iso debe ser considerado un dos problema de saúde pública máis relevantes dos nosos tempos. Isto require, inevitablemente, ampliar horizontes máis alá dos marcos estritamente asistenciais e adquirir un firme compromiso por parte de todos os axentes implicados na busca dunha abordaxe real, sólida e eficaz.

Soy un ser humano, con virtudes y defectos como todas las personas que habitan el mundo. Según me parece, nuestra enfermedad, que compartimos mis compañeros y yo, no representa ninguna traba para cada uno de nosotros y tampoco debería representarla a nivel social. Sin embargo, en la realidad del día a día esto cambia. La sociedad en la que actualmente vivimos no tiene en cuenta las enfermedades mentales. Somos un pequeño colectivo al que se nos deja al margen, y la sociedad se cree exenta de que les pueda pasar lo mismo.

No me atrevo a encontrarme con mis amigos (antiguos amigos) por miedo, justo y literalmente por eso. Alguna vez me dijeron: “¿Podemos hablar sobre lo tuyo?”. Y, en ese momento, estoy callado, nervioso y no me atrevo ni a mirarlos a la cara. No me esfuerzo, como igual pensarían ellos que haría. No me esfuerzo porque sobre mí y mis compañeros hay un estigma que nos inmoviliza. El estigma se crea desde los medios de comunicación, cuando se relaciona un crimen con una enfermedad mental; se crea desde el cine, cuando se asocia la enfermedad mental a comportamientos violentos; se crea en la sociedad y se alimenta de cada pensamiento, generando miedo, rechazo, desconfianza hacia las personas que padecemos una enfermedad mental. No soy ningún peligro social. ¡Puedo jurarlo!

El estigma también se genera cuando no compartimos espacios con el resto de la sociedad, cuando en la puerta de nuestros centros se contemplan unas siglas que hacen referencia a nuestra condición, cuando se crean espacios exclusivos para nosotros sin vincularnos con la sociedad. Y esto es peor en los entornos rurales, donde el desconocimiento de recursos y herramientas para el tratamiento del paciente generan situaciones de aislamiento, maltrato, incomprensión e, incluso, suicidio.

Hacen falta recursos sanitarios, tengo cita con el psiquiatra cada tres o cuatro meses, y cada vez me encuentro con un psiquiatra distinto. Hacen falta más enfermeras y auxiliares para que en la unidad de agudos estas no se vean obligadas a utilizar medidas coercitivas para poder ejercer su trabajo. Hacen falta psicólogas y educadoras que nos enseñen a gestionar nuestras emociones y pensamientos. Y hace falta una prevención del suicidio eficaz.

Hemos avanzado mucho, pero queda mucho aún. Es la hora de pelear por nuestros derechos sin miedo, que se oigan y se escuchen todas nuestras reivindicaciones. Necesitamos conciencia social.

Cuando entré en el centro de rehabilitación, yo mismo iba con miedo, pero ahí me encontré con mis compañeros, hoy mis camaradas, los cuales muestran los mismos patrones sociales que yo. Y que tú.

Normalizar la enfermedad mental es avanzar en una igualdad transversal que no deje a nadie fuera.

Tracking Pixel Contents