Memorias da lavandeira de Feáns

Nieves lavaba para Alfonso Molina e Sánchez Mosquera no río Monelos, levaba o cargamento nun burro até a praza de Pontevedra e de alí, na cabeza, até a Cidade Vella

12.10.2015 | 12:26
O equipo de gravación, en Feáns, con Nieves Fernández, no primeiro día de rodaxe do documental ´Esquece Monelos´.

O documental 'Esquece Monelos' conta coa memoria de Nieves Fernández, de 84 anos, e veciña de Feáns. Empezou a lavar cando tiña oito anos, era o mesmo que fixera xa a súa avoa e o que facían a súa nai e as súas tías. Ían ao río Monelos, a calqueira dos 24 lavadoiros de pedra que chegou a ter, lavaban, poñían a roupa a secar no toxal de Feáns e, cando lles tocaba, cargaban o burro 'Juanito' e poñían rumbo á praza de Pontevedra. Alí Nieves amarraba o animal e poñía na cabeza o lote a entregar, camiñaba así até as casas dos seus clientes. Na súa carteira estaban a casa do alcalde Alfonso Molina e Sánchez Salorio

Ao burro de Nieves Fernández chamábanlle Juanito e, durante anos, foi con ela cada domingo da praza de Pontevedra a Feáns cargado de roupa suxa e voltaba os xoves con ela ben lavada e arrecendendo a limpo.

Nieves ten 84 anos, case todos eles mollados no río, lavando roupa para familias como a de Alfonso Molina ou a de Sánchez Mosquera, o pai de Sánchez Salorio. Agora a súa vida forma parte do documental Esquece Monelos, a longametraxe que pretende descubrir a historia que esconde o soterramento do río Monelos.

Lémbrase Nieves de amarrar o burro na praza de Pontevedra e de poñer a roupa limpa na cabeza e de subir facendo equilibrios até a Cidade Vella para poder entregala e cumprir co acordado coas familias relevantes da cidade. O de lavar era case o negocio familiar e é que lavandeira xa fora a súa avoa, era a súa nai e a súa tía, así que, aos oito anos, tamén ela herdou a profesión.

Son sete irmáns e, asegura, que todos coinciden cando falan dos seus pais, de que tiveron sorte de que os mandasen á escola. "Mamá sabía ler un pouquiño e nós fomos sempre á escola", di Nieves, que camiña aínda por Feáns adiante, coa morriña do río nas mans. Cando era pequena era ela a que se encargaba de ler as etiquetas que traía a roupa do colexio dos Maristas, que ían recoller cada luns para lavala.

Ela foi a única que seguiu coa profesión familiar, á irmá maior mandáronna a aprender a coser e a outra, como nacera moi pequeniña, librouse de lavar. Ese era o encargo dela. "Eu era máis forte", recorda Nieves. Na casa vivían, ademais dos sete irmáns, os pais, dúas tías e un criado, que se encargaba das tarefas para que os pequenos puidesen ir á escola.

Lembra que, ao principio, lavaban con cinza e con auga quente, porque non había lixivias nin produtos químicos para facer máis levadeiro o traballo de rascar a roupa contra a pedra e deixala limpa coma acabada de mercar. Despois, co paso do tempo, na casa de Nieves empezaron a mercar lixivia, facíano na botica de Villar e, máis tarde, chegou Pincel, que era "máis barato" que a lixivia e que tamén servía para alixeirar o traballo, aínda que iso si, cando non había outra cousa, lavábase "con sosa".

Nas lembranzas de Nieves, Feáns ten até 24 ríos, que é como lles chamaban antes aos lavadoiros, e moita auga, tanta, que case todas as familias se dedicaban a lavar. "En Mesoiro tamén había lavandeiras, pero ás veces quedaban sen auga e aquí sempre había e viñan lavar aquí. Agora non lles pasa que xa teñen auga da traída", explica con sorna Nieves, sen esquecer que tamén hai lavadoras eléctricas, que deixaron a moitas mulleres sen o seu traballo de toda a vida, pero liberadas da pesada carga de lavar a man.

E para secar? Pois Feáns tiña un toxal enorme no que estendían a roupa logo de fregala nos lavadoiros de pedra. E se chovía, pois "tocaba esperar" para a vindeira semana, porque non se podía loitar contra o tempo. Nieves lavou até os 29 anos, pouco a pouco, na casa fóronse desfacendo das casas que tiñan, todas menos unha, a de Sánchez Salorio. "Portárase moi ben con nós", sentenza Nieves ao recordar que unha vez se lle metera a unha das súas irmáns unha cousa nun ollo e que non lle cobrou por quitarllo. Co tempo, Nieves deixou definitivamente de lavar e comezou a traballar nunha conserveira, corrían os anos cincuenta.

Pero a vida en Feáns era algo máis que auga, iso si, era vida apegada ao río Monelos, porque outra fonte de riqueza do lugar era a verdura. "Vendiamos repolos e non podiamos levar a roupa limpa coa verdura", sorrí ao lembrarse daqueles tempos Nieves Fernández, que foi a protagonista do primeiro día de traballo da rodaxe do documental Esquece Monelos, da directora Ángeles Huerta e coguionizado por Antón Núñez. O equipo rodará parte da película durante este mes de outubro. Comezou co percorrido por Feáns, seguiu na oficina do que fora alcalde da Coruña, José Manuel Liaño Flores, e continuou baixo o chan, facendo un roteiro en busca do río Monelos, que se atopa canalizado.

Unha ponte e unha anguía

Un dos obxectivos deste documental era descubrir onde se ocultaba a ponte de pedra que había no río Monelos e que se soterrou entre o edificio de Novos Ministerios e a rotonda. Pero resulta que non era ningún segredo. Foron os mesmos veciños os que, coñecendo polas reportaxes no xornal o que estaban a gravar, se achegaron ao equipo para dicirlles que eles sabían perfectamente onde quedara soterrado.

"É unha pasada", comenta a directora, Ángeles Huerta, tras os primeiros día de rodaxe, que tamén os levaron polo camiño fluvial baixo Alfonso Molina. "Non vimos auga canalizada, vimos un río", di a cineasta, que describe como se ven os meandros do Monelos, coios típicos do río e até anguilas. Eses mesmos bechos que ían pescar os coruñeses no tramo de San Cristovo, segundo contan os mesmos veciños. E para rematar, o porto, onde puideron gravar a saída do río ao mar, a "auga dentro da auga", a liberación do río esquecido para falar tamén "da liberación da memoria individual que se funde coa colectiva".

Compartir en Twitter
Compartir en Facebook

ESPECIAL

PREMIOS OPINIÓN MÚSICA RAÍZ

Premios Opinión da Música de Raíz

Consulta aquí a información dos premios de música do noso diario


GALICIA EN VINOS

Galicia en Vinos

Todos los vinos de Galicia

Consulta aquí todos los vinos de las cinco denominaciones de origen de Galicia
 


esquelasfunerarias.es
Enlaces recomendados: Premios Cine